شاهد : در الحاق « ما » كافه به « بين » كه مانع از اضافه آن به جمله بعد شده است . تركيب شعر : « بينما » ظرف متعلق است يا به « أتى » و يا به « كائنا » كه در اين صورت ، حال از « راكب » مىباشد و يا بنا بر قول كسانى كه « إذ » را ظرف متصرف مىدانند « بين » مبتدا و « إذ » خبر آن است ، « نحن » مبتدا و « بالأراك » جار و مجرور متعلق به فعل يا شبه فعل عموم خبر و باء به معناى « في » است و « أراك » محلى در عرفات است كه از درخت أراك آن ، براى مسواك استفاده مىشود و « معا » حال از ضمير مستتر در جار و مجرور است كه ضمير « نحن » مىباشد « إذ » فجائيه و « أتى » فعل و « راكب » فاعل و « على جمله » جار و مجرور متعلق است يا به « أتى » و يا به اسم فاعل مقدر « كائن » كه در اين صورت ، صفت براى « راكب » مىباشد . معناى شعر : « در حالى كه ما در سرزمين أراك با هم بوديم ناگهان آمد سوارى كه بر شترش قرار داشت » . و قيل : قول ديگر در اين شعر اين است كه « ما » زائدهء غير كافه است و « بين » اضافه به جمله بعد شده و آن جمله در محل جر است . قول سوم اين است كه « ما » زائده غير كافه است لكن « بين » اضافه به جمله بعد نشده بلكه اضافه به اسم زمان محذوفى شده كه آن اسم زمان ، اضافه به جملهء بعد شده است و تقدير آن اين گونه است : « بين أوقات نحن بالأراك » . 2 و 3 - دومين و سومين ظرفى كه « ما » كافه به آن دو ملحق شده و مانع از اضافه شدن آنها مىگردد و بالتبع عمل آن دو ملغى مىشود ، كلمه « حيث و إذ » مىباشد و در اين صورت كه « ما » به آنها ملحق مىشود متضمن معناى « إن » شرطيه شده از ادات شرط مىگردند و فعل شرط و جزا را جزم مىدهند ، مانند : « حيثما تستقم يقدّر لك الل * ه نجاحا في غابر الأزمان » « 1 » و « و إنّك إذ ما تأت ما أنت آمر * به تلف من إيّاه تأمر آتيا » « 2 »

--> ( 1 ) - ر . ك ، ترجمه و شرح مغني الأديب : 2 / 136 . ( 2 ) - ر . ك ، ترجمه و شرح مغني الأديب : 1 / 97 .